2008, vijf jaar na Pauls dood

Voor een samenvatting, klik op deze link.

Op 14 september wordt in het Bimhuis de in 2003 overleden componist en improviserend saxofonist Paul Termos herdacht met veel muziek. In een Termos Dubbel Concert laten zowel oudgedienden als jonge muziektalenten verschillende kanten van zijn bijzondere en eigenzinnige oeuvre horen.

Paul Termos (1952-2003) was een markante persoonlijkheid. In zijn composities en improvisaties boorde hij energiebronnen aan waar (mede)-musici en luisteraars zich nog steeds aan kunnen laven. Zijn muziek zit vol bezwerende herhalingsformules, hilarische motieven en messcherpe montages en lijkt soms een krachtmeting aan te willen gaan met de doortikkende tijd. Die krachtmeting duurt voort zolang er musici zijn die zich sterk blijven maken voor zijn werk.

Het is nu vijf jaar geleden dat Termos na een relatief kort ziekbed overleed. Vrienden, collega’s en critici probeerden na zijn dood hun eigen ‘Paul-beeld’ te vangen in een geschreven schets. Tezamen vormen die schetsen het beeld van een kunstenaar die in staat bleek om ogenschijnlijke tegenstrijdigheden met elkaar te verenigen. ‘Voor de een is Paul de originele componist van mathematische exacte essentie, voor de ander de bevlogen improvisator met de hyena-schreeuw’ schreef slagwerker Wim Janssen; criticus Ernst Vermeulen kenschetste Termos’ muziek als ‘levenslustig met een fatalistische ondertoon of pessimistisch met een optimistisch tintje’; componist Peter Adriaansz noemde zijn werk ‘streng maar menselijk, compromisloos maar direct en uitnodigend.’

Kort voor Termos’ overlijden vond er een gedenkwaardig concert plaats waar bevriende musici – waaronder pianist Guus Janssen, het Nederlands Blazersensemble en blokfluitist Walter van Hauwe – oude en nieuwe werken van hem uitvoerden.
Ook werden onder Termos’ toeziend oog zijn laatste kamermuziekstukken en improvisatiesessies op cd uitgebracht, waaronder een legendarische opname van Termos en Misha Mengelberg die lovende reacties opriep in de internationale muziekpers.

Hoe staat het nu, vijf jaar later, met Termos’ muzikale nalatenschap?

Heel goed. Dat bleek bijvoorbeeld in mei jongstleden, toen verschillende – waaronder opvallend veel jonge – improvisatiegroepen in diverse Amsterdamse zalen aan de slag gingen met thema’s uit Termos’ bundel Aanzetten tot improvisaties. Jazz-journalist Kees Stevens noteerde hierover: ‘Geweldig om die stukken steeds in een andere uitvoering te horen. Het bleef Pauls muziek waarin iedereen zichzelf was.’

Dat smaakt naar meer. Daarom opent het Bimhuis op 14 september ’s middags en ’s avonds de deuren voor een Termos Dubbel Concert, rijkelijk gelardeerd met foto- en filmmateriaal, een buffet en door een DJ gedraaide muziek uit Termos’ lang gekoesterde platencollectie.

In het middagprogramma, geheel gewijd aan Termos’ composities, speelt onder andere Ensemble LOOS het genadeloze stuk 1991, buigt gitarist Wiek Hijmans zich over het verstilde E Dominio, vergrijpt blokfluitiste Suzanna Borsch zich aan het manische Vuoto Ossesso en speelt de jonge cellist Guillaume Grosbard het zelden uitgevoerde solostuk Roma. ’s Avonds wordt er geïmproviseerd door musici die eerder in mei door Termos’ Aanzetten tot improvisatie uit hun tent waren gelokt. Eén van hen, pianist en compositiestudent Oscar Jan Hoogland, behoort tot de jongsten van het gezelschap. ‘Termos’ muzikale gedachten zijn glashelder en volstrekt tijdloos’, zegt hij. ‘Ik heb hem nooit ontmoet, en toch denk ik hem nu als muzikale persoonlijkheid goed te kennen.’

Wat biedt het Bimhuis op 14 september? een in memoriam-concert of een kennismakingsconcert? Goed mogelijk dat de muziek van Termos die ogenschijnlijke tegenstrijdigheden met elkaar kan verenigen.

Saskia Törnqvist